İnme nedir, nasıl önlenir?
İnme (felç) beyin hücrelerinin bir bölümünün ani hasar görmesi sonucu olur. Hasarın yerine bağlı olarak aniden gelişen ve kol ve bacaklarda hareket edememe, görme, anlama ve konuşma bozuklukları ortaya çıkabilir. Belirtiler başladığından itibaren çok kısa sürede müdahale edilirse hasar kalıcı olmayabilir. Ancak kol ve bacakta tutmama, yatalaklık ve konuşma bozukluğu halleri sıklıkla kalıcı olur ve uzun dönemde sabırla fizik tedavi ve rehabilitasyon gerekir.
Felcin çok çeşitli sebepleri vardır. En sık felç sebebi beyin damarlarının ani tıkanmasına bağlı olarak o damarın beslediği hücrelerin oksijensiz kalmasıdır. Bunun dışında beyin kanaması, anevrizma, vaskülit gibi diğer sebepler de olabilir.
Beyin damarları neden tıkanır?
En sık 2 sebep:
- Kalpten kaynaklanan pıhtı: Buradaki en sık sebepse atriyal fibrilasyon (AF) adını verdiğimiz ritim bozukluğudur. Bu aritmi sırasında kalp içinde küçük pıhtıcıklar gelişir ve kan yoluyla ilerleyip beyin damarlarında tıkanmaya neden olur. AF hastasında hipertansiyon, kalp yetersizliği, diyabet, damar sertliği gibi durumlar varsa, felç riski daha fazladır. 65 yaştan itibaren risk daha da artar.
- Damar sertliği: Beyne giden damarların (boyundaki şah damarları) veya kafanın içindeki damar çeperleri hipertansiyon, sigara, yüksek kolesterol ve şeker hastalığı etkisiyle bozulur. Damar çeperinde biriken kolesterol plağı pıhtıya ve tıkanmaya sebep olur.
İnmenin belirtisi nedir? İnmeyi acil olarak nasıl anlarız?
Hemen şu testi yapın (veya kendinizde dikkat edin):
YÜZ: Kişiden gülümsemesini isteyin. Dudaklarda, yüzde asimetri var mı, ağız bir tarafa çekiliyor mu?
KOL: Her iki kolu omuzdan kaldırmasını, yanlara doğru açmasını isteyin. Sağ veya sol kolu kaldırmakta güçlük var mı? Sağ veya sol kol daha erken aşağıya düşüyor mu?
KONUŞMA: Basit bir cümleyi tekrarlamasını isteyin. Bu komuta uyabiliyor mu? Konuşmada pelteklik var mı? Kelimeleri doğru söyleyebiliyor mu? Kelimeler anlaşılır halde mi?
ZAMAN: İnmede zaman dakikalar dahilinde kıymetlidir. Yukarıdaki bulgulardan herhangi biri varsa, derhal 112 yi arayın, tıbbi yardım isteyin.
Bu acil ip ucunun kısaltması İngilizce’de FAST’tir. Uluslararası tıp dernekleri tarafından geliştirilmiştir. Yani, Face (yüz), Arms (kollar), Speech (konuşma) ve Time (zaman).
Unutmayın, bu sorunlar 5-10 dk süreli ve geçici olabilir. Kendiliğinden düzelebilir. Ancak bir kez bile olması inme habercisidir. Önemseyin, zaman kaybetmeyin.
Damar tıkanıklığına bağlı felç nasıl önlenir?
- Atriyal fibrilasyonun (AF) zamanında teşhis edilmesi ve önlem alınması gerekir.
- AF ritmi saptanırsa, kan pıhtılaşmasını azaltan kan sulandırıcı ilaçların kullanılması gerekir (Eliquis, Xarelto, Lixiana, Pradaxa vb.). AF ataklarını yakalamak ve tedaviye zamanında başlamak için çoğu hastada Holter EKG veya kablosuz Holter ile ritim takibi gerekir.
- Damar sertliğinin önlenmesi: Hipertansiyonun, yüksek kolesterolün ve şeker hastalığının tedavi edilmesiyle damar yapısı korunur, kolesterol plağı oluşumu azalır, felç önlenebilir.
Özetle:
- Kalp sağlığının ve beyin sağlığının şartları çok benzerdir. Çünkü beynimizi kalpten çıkan damarlar besliyor.
- Sigara/tütün kullanıyorsanız hemen bırakın. Kendinize yapacağınız en büyük iyilik bu olacaktır.
- Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, şeker hastalığınız varsa, tedavi olun. İlaçlarınızı düzenli kullanın.
- Özellikle 65 yaş ve üzerindeyseniz ve sebepsiz çarpıntı ataklarınız varsa, eforla orantısız şiddette çarpıntı oluyorsa veya çabuk yoruluyorsanız, kalp kontrolünüzü yaptırın.
Prof. Dr. Ali Serdar Fak, http://www.draliserdarfak.com
Kalp kontrolü için bu linkten hemen randevu alabilirsiniz.
Aşağıdaki sayfalarımız da yararlı olabilir:
Kaynaklar:
