1. “Kolesterolün zararlı olduğu tezi” ilaç firmalarının satış taktiği mi?
Elbette her firma ürününün satışını artırmak ister. Ancak kolesterolün damar sertliği ve kalp krizine sebep olduğu 1960’lı yıllarda ortaya kondu. Oysa kolesterol düşürücü ilaçlar (statinler) on yıllar sonra, 1980’lerin sonuna doğru üretildi. Yani bugün kullandığımız ilaçlar daha ortada yokken bilim kolesterolün zararlarını önceden saptamış ve ilan etmişti. Bize düşen ilaçları doğru ve yerinde kullanmaktır.
2. “Kolesterol vücutta üretiliyorsa neden tehlikeli?”
Evet, kolesterol yaşam için gerekli bir maddedir ve canlı hücrede birçok önemli görevi vardır. Hücre duvarının temel yapı taşıdır; birçok hormonun yapısında bulunur. Ancak belirli bir düzeyin üzerine çıkan kan kolesterolü; özellikle LDL (low density; düşük yoğunluklu) kolesterol atardamar duvarındaki hücrelerde birikmeye başlar. Böylece kalp krizi, felç, aritmi, kalp yetersizliği, böbrek yetmezliği gibi ölümcül hastalıkları ve erken ölümü tetikler. Elbette ailesel yatkınlık, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, sigara ve hareketsiz yaşam da kalp hastalıklarına zemin hazırlar ve kolesterolün zararını hızlandıran diğer faktörlerdir. Kolesterol ve damar sertliği hakkındaki ayrıntılı bilgiye BU SAYFAMIZDAN sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
3. Kolesterolü yüksek olan herkes ilaç kullanmalı mı?
Kolesterol düzeyi yüksek olan herkesin ilaç kullanması gerekli değildir. Ancak kalp damar hastalığı olan veya riski yüksek olan kişilerde kolesterol düşürücü ilaç tedavisi kalp krizi, felç ve ölüm riskini azaltır. İlaç ihtiyacınız olup olmadığını mutlaka doktorunuza danışın.
4. Kolesterol düşürücü ilaçlar hangileridir?
Günümüzde kan yağlarının tedavisinde kullanılan başlıca 3 grup ilaç vardır: 1. Fibratlar, 2. Statinler, 3. Cilt altı iğne tedavisi. Fibrat grubu ilaçlar trigliserit yüksekliği tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Kolesterol yüksekliğinin tedavisinde ve kalp hastalığına bağlı ölümlerin önlenmesinde tek başına etkileri çok zayıftır. Kolesterol yüksekliğinin tedavisinde esas olarak statin grubu ilaçlar kullanılır. Statin grubu ilaçlar daha çok LDL kolesterolün karaciğerde sentezini azaltarak fayda sağlar. Son yıllarda aralıklı iğne tedavisinin de LDL kolesterolü çok etkin bir şekilde düşürdüğü kanıtlanmıştır. Statinlerin yetersiz kaldığı veya kullanılamadığı durumlarda veya sürekli ilaç kullanmayı tercih etmeyen kişilerde cilt altına 6 ayda bir kez yapılan iğnelerle de kolesterol tedavisi çok başarılı olmakta ve kalp hastalığı riskini azaltmak mümkün olmaktadır.
5. Kolesterol düşürücü ilaçların, statinlerin yararı kesin mi?
Evet, bu ilaçların yararı kesindir. Bilimsel araştırmalar risk altındaki hastalarda yüksek kan LDL kolesterolünün tedavisiyle başta kalp krizi ve felç olmak üzere ölüm riskinin azaldığını net olarak göstermiştir. Bu yarar halihazırda hem kalp damar hastalığı olanlar için hem de henüz hasta olmayan “sağlıklı” ama LDL-kolesterolü yüksek olanlar için de geçerlidir. Kolesterol tedavisi hakkındaki ayrıntılı bilgiye bu sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
6. Kolesterol ilaçları, statinler karaciğere zarar verir mi?
Kolesterol düşürücü ilaçlar karaciğerde metabolize edildiğinden (dönüştürüldüğünden) bazı kişilerde karaciğer enzimlerinde yükselmeye neden olurlar. Bu durum ilaç kullanan yaklaşık 100 hastadan 1 veya 2 sinde görülür. Bu durumu anlamak için ilaç başlandıktan 4-6 hafta sonra kan tetkiki yapılır. Böyle bir sorun varsa ilaç değiştirilir veya sonlandırılır. Kalıcı bir sorun değildir.
7. Kolesterol ilaçları, statinler böbrekleri bozar mı?
Hayır, böbrekler üzerine bilinen zararı yoktur. Böbrek hastaları, hatta diyaliz hastaları da (doktor kontrolü altında) bu ilaçları kullanabilir.
8. Kolesterol ilaçları, statinler beyin kanaması yapar mı?
Kolesterol değerlerinin çok fazla düşürülmesi ile beyin kanaması riskinde artış olabileceği eski çalışmalarda bildirilmişti. Sadece Uzak Doğu toplumlarında az sayıda çalışmada görülen bu durum daha sonraki çalışmalarda doğrulanmadı. Bugün böyle bir bilgi geçerli değildir.
9. Kolesterol ilaçları, statinler demans yapar mı?
Statinlerin demansa yol açtığına ilişkin bilimsel bir veri yoktur. Tam tersine, demansın sebeplerinden birisi de damar sertliğidir.Bu nedenle yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kolesterol yüksekliği önlendiğinde veya tedavi edildiğinde demans riskinin azaldığı kanıtlanmıştır.
10. Kolesterol ilaçları, statinler şeker hastalığına sebep verir mi?
Bugün için üzerinde düşünülmesi gerekli olan belki de tek önemli yan etki olası şeker riskidir. Son yıllardaki araştırmalarda kolesterol ilaçlarının şeker hastalığı riski olan kişilerde hastalığın ortaya çıkışını erkene alabileceği fark edilmiştir. Ancak, kolesterol ilaçlarının kalp krizi ve felci önleme yararı göz önüne alındığında “eğilimi olan” hastalarda (şeker ortaya çıksa bile) toplam yararının yine de daha fazla olduğu biliniyor.
11. Kolesterol ilaçları, stainler kas ağrısı yapar mı?
Evet yapabilir. Kolesterol ilaçları kaslarda yaygın kramp ve ağrıya neden olabilir. Bu ağrılar eforla veya dinlenme sırasında olabilir. Çoğunlukla ilacı kesme sebebi değildir. Şiddetli ve yaygın kas (adale) ağrıları kas hasarına işaret edebilir. Kan tetkiki ile durum doğrulanırsa tedavinin sonlandırılması gerekebilir.
12. Kolesterol ilaçları, statinler sertleşme bozukluğu yapar mı?
Özellikle bu yönde olumsuz etkileri yoktur. Tam tersine, sertleşme bozukluğunun en sık sebepleri arasında sigara, tedavisiz yüksek tansiyon, tedavisiz yüksek kolesterol, fazla kilo ve hareketsizlik vardır. Sayılan tüm bu durumlar damar sertliği sebebidir ve damarların çalışmasını bozar. “Endotel disfonksiyonu” dediğimiz bir etkiyle damarların organlara gereken zamanda gereken kanı taşımalarını olumsuz etkiler. Fazla kilo ve yağ dokusu “östrojen” miktarını artırır, testosteron düzeyini ise azaltır. Ayrıca psikolojik sorunlar ve stres de sertleşme bozukluğu yapar ve cinsel performansı etkiler. Kalp sağlığı ile cinsel performans arasında kuvvetli bir ilişki vardır.
13. Kolesterolü ilaç kullanmadan düşürmek mümkün mü?
Evet, mümkün olabilir. Sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak, fazla kiloları vermek ve (içenlerin) sigarayı bırakması ile kolesterol düzeyleri daha normale gelebilir. Bu şekilde LDL-kolesterolü azaltmak, HDL-kolesterolü artırmak mümkündür. Ancak ilaçsız ulaşılabilecek kan kolesterol seviyeleri bir çok kişide kalp hastalığı riskini azaltmak için yeterli olmayabilir. “İlaçsız kolesterol tedavisi” hakkında ayrıntılı önerileri bu sayfamızdan okuyabilirsiniz.
14. Kolesterol ilaçlarını, statinleri hayat boyu almak gerekir mi?
Çoğunlukla evet. Kolesterol yüksekliği bünyeden kaynaklanan genetik bir yatkınlıktır. Sağlıklı beslendiğiniz ve tedavi olduğunuz sürece kolesterol değerleriniz normal sınırlarda seyredebilir. İlacı bıraktığınızda kolesterol düzeyiniz bir iki ay içinde tekrar eski yüksek değerlere çıkar. Ancak fazla kilosu olup kilo veren, düzenli spor yapan ve sağlıklı beslenmeyi alışkanlık haline getiren kişilerin bir kısmında ilaç dozunu azaltmak veya ilaca ara vermek mümkün olabilir. Bu konuda mutlaka doktorunuza danışarak hareket edin. Unutmayın, kolesterol yüksekliği belirti vermez, ilk belirtisi kalp krizi olabilir.
15. Kolesterolün normal sınırları neden zamanla değişiyor? Firmaların rolü var mı?
Damar sertliğinin sebepleri arasında hipertansiyon, şeker hastalığı, hareketsizlik, obezite, stres, hatta çevre kirliliği vb. çok çeşitli nedenler de vardır. Bu sebeple geçmiş yıllarda tehlikeli sayılmayan kolesterol değerleri bugün diğer risklerin de artasıyla kalp sağlığımızı daha fazla çok tehdit eder hale gelmiştir. Aynı durum kan basıncı tedavisi için de geçerlidir. Çok değil 25 yıl önce “normal” kabul ettiğimiz tansiyon değerlerinin bugünkü hayat şartlarında kalp sağlığı için tehdit olduğunu biliyoruz ve tedavi öneriyoruz. Gelecek yıllarda “normal” değerler belki yeniden güncellenecektir.
16. Kolesterol ilacı, statin kullanırken alkol alabilir miyim?
Makul miktardaki alkolün kolesterol ilaçlarıyla birlikte alınmasında sakınca yoktur. Ancak fazla alkol hem genel sağlığınız için hem de kolesterol metabolizması için zararlıdır. Bu konuda doktorunuza danışın.
Prof. Dr. Ali Serdar Fak
Buradan Prof. Dr. Ali Serdar Fak’tan bu linkten randevu alabilirsiniz.
Aşağıdaki sayfalarımız da konuyla ilgilidir:
- Kolesterol Gerçekten Zararlı mı?
- Kalp Sağlığı için Egzersiz Önerileri
- Herkes için Kalp Dostu Beslenme Önerileri
- Kalp Krizi nedir, ne yapmalı?
Kaynaklar:
- European Heart Journal; 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34458905/
- ACC/ AHA Guideline on the management of dyslipidemia 2026
- JACC 2018;AHA/ACC/AACVPR/AAPA/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the
Management of Blood Cholesterol . DOI: 10.1161/CIR.0000000000001168
