Uzun süren uçak veya araba yolculukları toplardamarlarda pıhtı riskini artırır. Bacak toplardamarlarında oluşan pıhtıya “derin ven trombozu” (DVT) denir. DVT çoğunlukla genetik yatkınlığı olanlarda veya yatkınlık olmasa da araya giren olumsuz şartlarda gelişir. Uzun süre hareketsiz kalmak toplardamarlarda kan göllenmesini artırır. Susuz kalmak da kanın akışkanlığını azalır ve pıhtı riskini artırır. Sağlıklı kişilerde risk düşüktür. Ortopedik ameliyatlar başta olmak üzere uzun süre hareket etmeyi kısıtlayan ameliyatlar ve girişimler, lohusalık dönemi, aktif kanser tedavisi, doğum kontrol ilaçları kullanıyor olmak gibi durumlarda pıhtı riski artar. DVT, bir yıl içinde 1000 kişiden 3-4 kişide görülür. Dört saatten daha uzun yolculuklarda pıhtı oluşma riski 3-4 kat arttığı bilinmektedir.
DVT halk arasında kan pıhtılaşması olarak da bilinir. Bu pıhtı parçacıkları kan dolaşımı ile sağ kalbe oradan da akciğerlere ulaşırsa akciğer embolisi (pulmoner emboli) yapabilir. Akciğer embolisi hayatı tehdit eden ve ölüm riski yüksek bir hastalıktır. Daha önce DVT veya akciğer embolisi geçirmiş kişilerde pıhtının tekrar riski yüksektir.
Bu sebeple DVT’nin önlenmesi ve zamanında tedavisi çok önemlidir.
Seyahat sırasında toplar damarlarda pıhtı oluşmasını önlemek için ne yapmalı?
Pratik öneriler:
- Kısa seyahatler yapın: Mümkünse seyahat süresini kısa tutun veya sık molalar verin.
- Yeterli sıvı alın: Uzun seyahatler öncesinde ve sırasında yeterince sıvı-su aldığınıza emin olun. Uçak yolculuklarında solunum yoluyla sıvı kaybı daha fazla olabilir. Seyahat hazırlıkları ve programlar nedeniyle de birçok kişi farkında olmadan su içmeyi ihmal eder. Sağlıklı bir erişkinin günlük sıvı ihtiyacı 2 litre ve üzerindedir. En iyi sıvı sudur. Doğal maden suyu da tercih edebilirsiniz.
- Kafeinli içecekleri azaltın: Kafein vücuttan sıvı kaybını artırır. Kafeinli besin aldığınızda ilave su almaya çalışın.
- Alkollü içecek almayın veya azaltın: Alkol vücuttan sıvı kaybını artırır. Alkollü içecek alacaksanız ilave olarak su tüketiminizi artırın.
- Uçak koltuğunda egzersiz yapın: Bazı kol ve bacak hareketleri kan dolaşımını artırır ve bacaklarda kan göllenmesini önler. Şekil 1’deki hareketleri uyanık olduğunuz sürece her saat başı tekrarlayın.
Kan pıhtısı için ilaç ve iğneler:
- Aspirin uçakta pıhtıyı önler mi? Var olan bilgiler aspirinin uçakta pıhtı riskini azaltmakta yeterli olmadığı yönünde. Ancak başka bir tıbbi sebeple aspirin almaktaysanız seyahat boyunca devam edin.
- Kan sulandırıcı iğneler uçakta pıhtıyı önler mi? DVT önlemek için kan sulandırıcı (pıhtılaşmayı azaltan) iğneler yararlıdır. Bu iğne uçağa binmeden bir iki saat önce yapılır. Hazır dozlarda tek kullanımlık enjektör halindedir. İnsülin uygulamasına benzer. Kişinin yakını veya kendisi tarafından cilt altına uygulanır. Sağlık profesyoneline gerek yoktur.
- Kan sulandırıcı iğneler nasıl yapılır? Kan sulandırıcı, kan pıhtısını önleyici iğneler nasıl uygulanır; ayrıntılı bilgiye bu linkten ulaşabilirsiniz.
- Enjektörler buzdolabında mı tutulmalı? Enjektörler oda sıcaklığında durabilir, kabinde çantanızda taşıyabilirsiniz.
- Seyahatten önce kan sulandırıcı iğne kimlere gerekli? Kan sulandırıcı iğneler pıhtı riski yüksek olan kişiler için gereklidir. Daha önce benzer pıhtı, DVT öyküsü olan kişilerin iğne olması gereklidir. Kalp yetersizliği, ödem, lenf ödem, kanser hastalığı, kanser tedavisi, erken lohusalık, pıhtılaşma bozukluğu, ailede kan pıhtısı öyküsü gibi durumlarda da iğne gerekebilir. İğne gerekliliği konusunda mutlaka hekiminize danışın. Bu iğnelerin dozu bünyenize ve kilonuza göre değişebilir. Hekiminiz ile görüşüp karar verin.
- Kan sulandırıcı ilaç alanların iğne olmasına gerek var mı? Başka sebeplerle (örneğin atriyal fibrilasyon) kan pıhtılaşmasına karşı Warfarin, Warfmadin, Coumadin veya Eliquis, Alipza, Pradaxa, Xarelto, Lixiana gibi ilaçları düzenli kullananların ayrıca iğne olmasına gerek yoktur.
Özetle, DVT, kan pıhtılaşması riskini azaltmak için bazı kişilerin iğne olması gerekir. Ancak riski düşük olan sağlıklı kişilerin iğne olmadan sadece su tüketimini arttırarak ve uçak koltuğunda düzenli hareketler yaparak pıhtı riskini azaltması mümkündür. Riskiniz varsa oktorunuz ile görüşün. Arzu ederseniz buradan bilgi ve randevu alabilirsiniz.
Dr. Ali Serdar Fak
Bu sayfalarımızdaki bilgiler de yardımcı olabilir.
1. Cilt altı iğne nasıl uygulanır?
2. Kalp sağlığı için egzersizler
Kaynaklar:
