Covid-19 salgını ile birlikte kalp hastalığı ve ölümler daha arttı. Sebebi Covid-19 mu, yoksa Covid-19 aşıları mı? Bu konuda toplumda genel bir tereddüt var. Kalp krizi ve ölüm oranları çok uzun yıllardır her yaş grubunda, kadınlarda, erkeklerde, farklı ırk ve coğrafyalarda ayrıntılı olarak bilgimiz dahilindeydi. Covid-19 pandemisinden sonra kalp krizi ve felç sıklığı arttı, doğru.

Covid-19 pandemisi sonrası dönemi takip eden ve milyonlarca kişiyi 3-4 yıl takip edip karşılaştıran çok sayıda araştırma artık mevcut. Çok farklı ülkelerde yapılan araştırmalar bir biri ile benzer sonuçlar verdi. Bu takiplerin sonucuna göre öğrendiklerimiz:

  1. Covid-19 pandemisi ile birlikte sonraki yıllar içinde kalp krizi (enfarktüs), felç (inme) ve bu hastalıklara bağlı ölüm riski pandemi öncesi döneme göre daha yüksek. Yani Covid-19 pandemisi ile birlikte kalp krizi ve felç (pıhtı) arttı. 
  2. Covid-19 hastalığı geçirip iyileşmiş olanlarla bu hastalığı geçirmemiş olanlar pandemiden bu yana takip edilip karşılaştırıldığında da yine kalp krizi, felç, aritmi ve bu hastalıklara bağlı ölüm riski Covid-19 geçirip iyileşmiş olanlarda Covid-19 geçirmemiş olanlara göre daha yüksek. Covid-19, kalp krizi, felç ve aritmi riskini uzun dönemde %55-65 arasında artırıyor.
  3. Covid-19 geçirmiş olmanın kalp hastalığı ve buna bağlı ölüm riskini artıcı etkisi hemen her yaş grubunda, kadınlarda ve erkeklerde, tüm coğrafyalarda benzer duruda. Yani yaşlılarda da gençlerde de bu risk artıyor.
  4. İyi haber: Covid-19 aşısı olmak, hem Covid-19 hastalığı sırasında hem de uzun dönemde kalp hastalığı, kalp krizi ve ölüm riskini de azaltıyor. Çok sayıdaki araştırma, Covid-19 hastalığı iyileştikten sonra uzun dönemde kalp krizi riskinin ve kalp hastalıklarından ölüm riskinin Covid-19 aşısı olanlarda aşı olmayanlara göre daha az olduğunu ortaya koyuyor. Üstelik kalp hastalığına karşı bu koruyucu etki aşının türünden bağımsız ve aşı sayıları yetersiz olanlarda bile koruyucu etki var.

Covid-19 aşısı kalp hastalığına ve pıhtıya sebep olur mu? Covid aşısı miyokardit yapar mı? 

Pandeminin ilk döneminden sonra yüz milyonlarca doz aşı yapıldı. Covid-19 pandemisinin etkisinin azalmasında ve ölümlerin bariz olarak azalmasında aşıların büyük etkisi var. Yüz milyonlarca insan aşıdan sonra takip edildi. Bu araştırmaların sonuçlarından öğrendiklerimiz:

  1. Covid-19 aşısı, mRNA, Biontech aşısısı sonrası ergenlerde ve genç erişkinlerde (çoğunluğu erkekler olmak üzere) miyokardit olguları bildirildi. Ancak kayıtlardaki bu olguların hiçbirinde ölüm olmadı. Hastalık genelde hafif seyretti ve tüm olgular tamamen düzeldi.
  2. Aşı olan insanların sayısı ile birlikte düşünülünce aşı sonrası miyokardit gelişme oranı 100.000 de 0,3 – 5 arası. Bu oran zaten toplumda her zaman var olan miyokardit sıklığına eşit. Yani zaten bu sıklıkta miyokardit birçok nedene bağlı olarak her zaman mümkün.
  3. Covid-19 hastalığı sonrası miyokardit sıklığı ise 100.000 de 11-15 arası. Yani çok daha fazla. Ayrıca Covid-19 hastalığı sonrası gelişen miyokardit ağır seyrediyor ve ölüm riski yüksek.

Özetle, 

Bilimsel verilere göre aşılardan çekinmemiz için bir sebep görünmüyor

Covid-19 aşıları pandemiyi hafiflettiği ve ölüm riskini azalttığı gibi Covid-19 sonrası uzun dönemde (şimdilik 3-4  yıllık takiplerle) kalp hastalığı ve kalp hastalıklarına bağlı ölüm riskini de azaltıyor.

Evet, Covid-19 ile birlikte kalp krizi, felç riski arttı. Bu artış aşılara değil, Covid-19 hastalığının kendisine bağlı.

En önemlisi, kalp hastalığını azaltan önlemlere ve farkındalığa daha fazla ihtiyacımız var. Hipertansiyon hastalığınız varsa, yüksek kolesterol hastalığınız varsa, şeker hastalığınız varsa düzenli tedavi olun, tedavinize ara vermeyin.

Sigara ve tütün ürünleri kullanmayın, kullanıyorsanız bırakın.

En kolay ve en etkilisi ise, bol hareket edin, düzenli egzersiz yapın. Hareket edenlerde kalp hastalığı daha az, hareket edenler daha uzun yaşıyor.

Prof. Dr. Ali Serdar Fak, http://www.draliserdarfak.com 

 

Aşağıdaki sayfalarımız da konu ile ilgilidir, yararlı olabilir:

  1. Kimler grip (influenza) aşısı olmalı?
  2. Kolesterol hastalığı ve tedavisi hakkında sorular ve yanıtlar
  3. Kalp krizi nedir, nasıl anlaşılır?
  4. Hipertasiyon tedavisi hakkında bilmek istedikleriniz
  5. Kalp hastaları için egzersiz önerilerimiz

Bu yazı için kaynaklar:

1. N Engl J Med. 2021;385(23):2132-2139. doi:10.1056/NEJMoa2110737   

2. JAMA. 2021;326(14):1390-1399. doi:10.1001/jama.2021.15072  

3. European Heart Journal (2022) 43, 1899–1900 https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehac168

4. JAMA. 2022;327(12):1113-1114. doi:10.1001/jama.2022.2411

5. Nature Medicine  28, 410–422 (2022). https://doi.org/10.1038/s41591-021-01630-0

6. Cardiol Res 2024 Aug;15(4):275-280. doi: 10.14740/cr1688. Epub 2024 Aug 20.

7. BMJ doi:10.1136/heartjnl-2023-323483

8. J Am Coll Cardiol https://doi.org/10.1016/j.jacc.2022.12.006

9. JAMA Pediatr. 2023;177(1):42-52. doi:10.1001/jamapediatrics.2022.4768

10. https://www.klimik.org.tr/2024/08/01/veriler-covid-asisindan-sonra-kalp-krizi-ve-felc-riskinin-dustugunu-gosteriyor/