Bilgi kirliliği sebebiyle yararı bilimsel olarak kanıtlanmış tedavi veya önlemlerden toplumumuz çoğu zaman gerektiği gibi yararlanamıyor. Örneğin kış geldi, ancak çoğu kişi aşı olmakta tereddüt ediyor. Lütfen tereddüt etmeyin. Bunun için aşı hakkındaki bilimsel gerçeklere bir bakalım:
Grip aşısı kesin koruyucu mu? Grip aşısı %100 koruyucu değildir. Birçok aşı doğru şekilde ve zamanında uygulandığında %100 koruma sağlayabilir; çünkü mikrop tek çeşittir ve sabittir. Ancak grip virüsü çok sık mutasyon geçirir; virüsün yapısı her yıl değişir. Grip aşıları önceki yıllarda en sık hastalığa sebep olduğu tespit edilmiş ve gelecek sezon etkin olacağı tahmin edilen virüslerin karışımı ile hazırlanır. Koruyuculuğu yıllara göre değişmek üzere genel olarak % 40-60 arasındadır. Bunun dışında, aşı olmadan hemen önce veya aşı olduktan çok kısa süre grip virüsü ile karşılaşıldığında da yine grip olma ihtimali mevcuttur. Çünkü aşının koruyucu etkisi 2-3 haftada başlar.
Grip aşısında %100 koruma yoksa neden aşı olmalı? Tüm toplumu etkileyen bulaşıcı ve ölümcül risk taşıyan bir hastalık söz konusudur ; örneğin ABD’de her yıl 15 bin ile 65 bin kişi grip nedeniyle hayatını kaybediyor. Bu sebeple var olan koruma oranı bile çok önemlidir. Örneğin 2018-2019 yılındaki aşının koruyuculuğu sadece %30 dolayında idi. Aynı yıl ABD’de aşı olması önerilen nüfusun yaklaşık %49’ unun aşılanmasına rağmen yine de 4,4 milyon grip vakası, 58.000 kişinin hastaneye yatış ve 3500 ölüm önlenmiştir.
Kimler grip aşısı olmalı? Uluslararası tıbbi kuruluşlar ve uzmanlık dernekleri aşağıda belirtilen yetişkinlerin grip aşısı olmaları önermektedir:
- 50 yaş ve üzerindeki kişiler,
- Bağışıklık sistemi zayıf olanlar (tedaviye bağlı nedenlerle veya HIV taşıyıcıları dahil),
- Hamileler veya grip sezonunda hamile kalmayı planlayanlar,
- Kronik hastalıkları olanlar: akciğer, kalp ve dolaşım sistemi hastalıkları (kalp krizi geçirmiş olanlar, kalp yetersizliği olanlar, koroner arter hastalığı olanlar, by-pas olanlar, kalp veya beyin damarlarında veya diğer atardamarlarında stent bulunan hastalar), nörolojik hastalıkları veya kronik böbrek hastalığı bulunan kişiler,
- Huzurevleri ve bakımevlerinde yaşayan kişiler
- Bu gruplara ve hastalara hizmet veren tüm çalışanlarının (sağlıkçıların ve idari personelin) grip aşısı olmaları önerilmektedir.
Aşı temininde sınırlılık varsa, Covid-19 salgını sırasında oluğu gibi en riskli kişilerin aşılanmasına öncelik verilmesi gerekir.
Hamileler grip aşısı olabilir mi?
Evet, gebeler (hamileler) veya gebe kalmayı planlayanlar grip aşısı olabilir. Grip aşısı gebelikte düşüklere neden olmaz. Tam tersine gebelik sırasındaki grip infeksiyonu tehlikelidir ve fetüste gelişim anomalilerine sebep olabilir.
Grip aşısının yan etkisi var mı? Her ilacın veya aşının yan etkisi olabilir. Tüm ilaçlar ve aşılar çok ciddi güvenlik denetimlerine ve takiplere dahildir. Aşı yapılan yerde çoğunlukla kızarıklık, şişlik, ağrı olabilir. Birkaç gün devam edebilen kırgınlık hissi olabilir. Bunlar geçicidir ve hafiftir. Alerjik reaksiyonlar çok nadirdir. Yaygın kanının aksine grip aşısında alüminyum yoktur.
Grip aşısı ne zaman olmalı?
Grip aşısı sonrası vücutta koruyucu antikorlar 2-3 haftada oluşur. Bu antikorların miktarı zamanla azalmaya başlar ve aşının koruyucu etkisi aylar içinde zayıflar. Bu nedenle mevsimsel grip salgının beklendiği dönemden en az 2 hafta önce aşı olmak önerilir. Bizim ülkemiz için Ekim ayının ilk haftalarında aşı olmanız uygundur. Geç kalsanız da grip sezonunda (kış aylarında) aşı her zaman olunabilir.
Covid-19 salgını nedeniyle grip aşısı takvimi farklı mı?
Dünya Sağlık Örgütü ve diğer uzmanlık kuruluşları bu konuda aşı takvimini değiştirmeyi önermedi. Grip aşısının yukarıda bahsedilen etkinliği açısından her zamanki takviminde yapılması gerekir.
Bir kişide grip ve COVID-19 hastalığı aynı anda gelişebilir mi? Evet, bu mümkündür. İki infeksiyon birlikte daha ağır bir hastalık ve artmış ölüm riski demektir. Bu nedenle her ikisi de benzer belirtilere sebep olan ve ölümcül riskleri bulunan bu iki salgın hastalığın yayılımının azaltabilmek çok önemli ve mümkün. Grip aşısı olmak hem kişisel hem de toplum sağlığı için büyük önem taşıyor.
Unutmayın, Covid-19 riski de devam ediyor. Önümüz kış.
Kendinizin, sevdiklerinizin ve toplumumuzun sağlığı için toplu taşıma ve kapalı ortamlarda maske takmayı ihmal etmeyin, aılarınızı ihmal etmeyin. Sağlıklı günler dilerim.
Prof. Dr. Ali Serdar Fak, www.draliserdarfak
Kaynaklar:
https://www.cdc.gov/flu/vaccines/vaccinations.html
https://www.cdc.gov/flu/vaccines/keyfacts.html
Aşağıdaki sayfalarımız da konuyla ilgilidir, yararlı olabilir:
Covid aşısı kalp krizi yapıyor mu?
